Rigveda Suktaऋग्वेद सूक्तRigveda Sukta

Rigveda Mandala 1 Sukta 191ऋग्वेद मण्डल 1 सूक्त 191Rigveda Mandala 1 Sukta 191

Quick Factsसंक्षिप्त तथ्यQuick Facts

Mandalaमण्डलMandala1
Suktaसूक्तSukta191
Mantrasमंत्रMantra16
RishiऋषिRishiagastyo maitraavarunihअगस्त्यो मैत्रावरुणिःagastyo maitraavarunih
DevataदेवताDevataaptrinasooryaah (vishaghnopanishad)अप्तृणसूर्याः (विषघ्नोपनिषद्)aptrinasooryaah (vishaghnopanishad)
Chandasछन्दChandasanushtup, 10-12 mahaapangktih, 13 mahaabrihateeअनुष्टुप्, १०-१२ महापङ्क्तिः, १३ महाबृहतीanushtup, 10-12 mahaapangktih, 13 mahaabrihatee
Reference formatसन्दर्भ प्रारूपReference FormatRV 1.191.1

Structured translationसंरचित अनुवादStructured Translation

Mantra Reading and Studyमंत्र पाठ और अध्ययनMantra Path aur Study

Reading Mode

16 mein se 0 mantra complete

RV 1.191.1

Mantra 1मंत्र 1Mantra 1

कङ्कतो न कङ्कतोऽथो सतीनकङ्कतः । द्वाविति प्लुषी इति न्यदृष्टा अलिप्सत ॥१॥

saral hindee anuvaad

alp vish vaala jeev, teevr vish vaala jeev ya vishaila jalachar, chaahe dansh karane vaala ho ya adrishy, mujhe apane vish se prabhaavit kar gaya hai.

RV 1.191.2

Mantra 2मंत्र 2Mantra 2

अदृष्टान्हन्त्यायत्यथो हन्ति परायती । अथो अवघ्नती हन्त्यथो पिनष्टि पिंषती ॥२॥

saral hindee anuvaad

yah aushadh adrishy jeev ko aate aur jaate samay nasht karatee hai, haanikaarak prabhaav ko door bhagaatee hai aur peesakar lagaae jaane par usakee shakti tor detee hai.

RV 1.191.3

Mantra 3मंत्र 3Mantra 3

शरासः कुशरासो दर्भासः सैर्या उत । मौञ्जा अदृष्टा वैरिणाः सर्वे साकं न्यलिप्सत ॥३॥

saral hindee anuvaad

shar, kushar, darbh, sairy, munyj aur veeran ghaas, jinamen adrishy jeev rah sakate hain, unake beech mujhe vish ka sparsh hua hai.

RV 1.191.4

Mantra 4मंत्र 4Mantra 4

नि गावो गोष्ठे असदन्नि मृगासो अविक्षत । नि केतवो जनानां न्यदृष्टा अलिप्सत ॥४॥

saral hindee anuvaad

gauen goshth men baith chukee theen, vany pashu apanee maandon men chale gae the aur manushyon ke deep tatha indriyaan shaant theen, jab adrishy jeevon ne mujhe vish se prabhaavit kiya.

RV 1.191.5

Mantra 5मंत्र 5Mantra 5

एत उ त्ये प्रत्यदृश्रन्प्रदोषं तस्करा इव । अदृष्टा विश्वदृष्टाः प्रतिबुद्धा अभूतन ॥५॥

saral hindee anuvaad

ye jeev sandhya men chhipe choron kee tarah dekhe ja sakate hain. svayan adrishy hokar bhee ve sab dekhate hain, isalie saavadhaan raho.

RV 1.191.6

Mantra 6मंत्र 6Mantra 6

द्यौर्वः पिता पृथिवी माता सोमो भ्रातादितिः स्वसा । अदृष्टा विश्वदृष्टास्तिष्ठतेलयता सु कम् ॥६॥

saral hindee anuvaad

dyau tumhaare pita, prithivee maata, som bhaaee aur aditi bahan hain. sabako dekhate hue bhee adrishy jeevo, apane sthaanon men sthir raho aur vaheen shaantipoorvak nivaas karo.

RV 1.191.7

Mantra 7मंत्र 7Mantra 7

ये अंस्या ये अङ्ग्याः सूचीका ये प्रकङ्कताः । अदृष्टाः किं चनेह वः सर्वे साकं नि जस्यत ॥७॥

saral hindee anuvaad

kandhe ya ang ko kaatane vaale, suee kee tarah chubhane vaale athava teevr vish dhaaran karane vaale, tum jo bhee adrishy jeev ho, sab ek saath hatakar hamase door chale jaao.

RV 1.191.8

Mantra 8मंत्र 8Mantra 8

उत्पुरस्तात्सूर्य एति विश्वदृष्टो अदृष्टहा । अदृष्टान्सर्वाञ्जम्भयन्सर्वाश्च यातुधान्यः ॥८॥

saral hindee anuvaad

sarvadrashta soory poorv men udit hote hain aur adrishy haaniyon ka naash karate hue chhipe danshakaaree jeevon tatha raatri kee sankatakaaree shaktiyon ko door bhagaate hain.

RV 1.191.9

Mantra 9मंत्र 9Mantra 9

उदपप्तदसौ सूर्यः पुरु विश्वानि जूर्वन् । आदित्यः पर्वतेभ्यो विश्वदृष्टो अदृष्टहा ॥९॥

saral hindee anuvaad

soory oonche udit hokar anek vishon ko tapaakar door karate hain. sarvadrashta aadity jeevon ke hit men oonchaaiyon se uthakar adrishy haani ka naash karate hain.

RV 1.191.10

Mantra 10मंत्र 10Mantra 10

सूर्ये विषमा सजामि दृतिं सुरावतो गृहे । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥१०॥

saral hindee anuvaad

main vish ko soory men vaise rakhata hoon jaise madyavikreta ke grih men chamare kee mashak taangee jaatee hai. soory naheen marate aur ham bhee naheen marenge. door maarg par ashv unhen aage le jaate hain aur aushadh vish ko ahaanikar madhurata men badal detee hai.

RV 1.191.11

Mantra 11मंत्र 11Mantra 11

इयत्तिका शकुन्तिका सका जघास ते विषम् । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥११॥

saral hindee anuvaad

is atyant chhote pakshee ne vish kee shakti nigal lee hai. vah naheen marega aur ham bhee naheen marenge. dooragaamee soory apane ashvon ke saath aage barhate hain aur aushadh vish ko ahaanikar madhurata men badal detee hai.

RV 1.191.12

Mantra 12मंत्र 12Mantra 12

त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यमक्षन् । ताश्चिन्नु न मरन्ति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥१२॥

saral hindee anuvaad

agni kee teen guna saat ujjval chinagaariyon ne vish kee shakti bhasm kar dee hai. ve naheen bujhengee aur ham bhee naheen marenge. dooragaamee soory aage barhate hain aur aushadh vish ko ahaanikar madhurata men badal detee hai.

RV 1.191.13

Mantra 13मंत्र 13Mantra 13

नवानां नवतीनां विषस्य रोपुषीणाम् । सर्वासामग्रभं नामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥१३॥

saral hindee anuvaad

main vish ke pravaah ko rokane vaalee ninyaanabe nadiyon ke naamon ka aavaahan karata hoon. dooragaamee soory ashvon sahit aage barhate hain aur aushadh vish ko ahaanikar madhurata men badal detee hai.

RV 1.191.14

Mantra 14मंत्र 14Mantra 14

त्रिः सप्त मयूर्यः सप्त स्वसारो अग्रुवः । तास्ते विषं वि जभ्रिर उदकं कुम्भिनीरिव ॥१४॥

saral hindee anuvaad

teen guna saat mayooriyaan aur saat bhaginee nadiyaan tumhaara vish door le jaaen, jaise yuvatiyaan apane kalashon men jal le jaatee hain.

RV 1.191.15

Mantra 15मंत्र 15Mantra 15

इयत्तकः कुषुम्भकस्तकं भिनद्म्यश्मना । ततो विषं प्र वावृते पराचीरनु संवतः ॥१५॥

saral hindee anuvaad

chhota nevala tumhaara vish door kare. yadi haanikaarak jeev bana rahe to use patthar se kuchala jaata hai. is prakaar vish murakar door deshon men chala jaae.

RV 1.191.16

Mantra 16मंत्र 16Mantra 16

कुषुम्भकस्तदब्रवीद्गिरेः प्रवर्तमानकः । वृश्चिकस्यारसं विषमरसं वृश्चिक ते विषम् ॥१६॥

saral hindee anuvaad

aadesh milate hee sheeghr aae nevale ne kaha: bichchhoo ka vish durbal kar diya gaya hai. he bichchhoo, tumhaara vish shaktiheen hai.

Source Note

Yeh page educational aur devotional study ke liye Rigveda references present karta hai. Sanskrit mantra text Sanskrit Wikisource - Rigveda Sukta text ke recorded revision se attributed hai aur recorded reuse status Creative Commons Attribution-ShareAlike hai. Commentary aur modern translations source se import nahi kiye gaye hain. Is page ka translation Sanatan Adhyayan ka original editorial work hai, jise independently taiyar karke listed references se cross-check kiya gaya hai. Agar aapko copyright ya attribution se judi koi dikkat dikhe, to humse sampark karein.

Technical Source Details

Content used: Sanskrit mantra text from the page poem section only; commentary and modern translations are excluded. Imported from Wikisource revision 402571. The import intentionally excludes Sayana commentary and page formatting. Rendered Wikisource page text was used because the raw revision poem exposed only 9 mantra markers while the rendered poem exposed 16.

Vikash Kumawat

Creator and maintainer

Vikash Kumawat

I maintain SanatanAdhyayan as a structured study space for readers who want to explore Vedas, Upanishads, Puranas, Itihasas, Darshanas, panchang ideas, and Vedic time concepts in a clear way.